Skarżyński Stanisław

Stanisław Skarżyński polski lotnik; jako pierwszy Polak przeleciał Atlantyk, ustanawiając przy tym rekord światowy.

Stanisław Jakub Skarżyński urodził się 1 maja 1899 roku w Warcie w powiecie sieradzkim. Jego ojciec - mgr Władysław Skarżyński herbu Bończa był właścicielem apteki. Matką była Wacława z Kozłowskich.

Stanisław uczęszczał do szkoły podstawowej w rodzinnym mieście. W latach 1908-1914 Stanisław Skarżyński kontynuował naukę w gimnazjum w Kaliszu (im. Tadeusza Kościuszki).

Jako uczeń tej szkoły interesował się egzotyką krajów południowych, a także twórczością Henryka Sienkiewicza. W latach 1915-1918 uczył się w gimnazjum we Włocławku. Tu nawiązał kontakt z członkami tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) i w latach 1916-1917 pracował czynnie w jej szeregach. Pełnił funkcję konwojenta jeńców zbiegłych z niemieckich obozów. Przewoził ich na tereny zaboru austriackiego, gdzie mogli być bezpieczni. Stanisław Skarżyński w 1918 roku zdał we Włocławku maturę i ukończył tajną szkołę podoficerską w stopniu sierżanta podchorążego. Również w 1918 roku wstąpił do Wojska Polskiego.

W grudniu 1918 został wcielony jako sierżant sztabowy do 29 Pułku Strzelców Kaniowskich w Kaliszu. Po ukończeniu dalszych szkół wojskowych w lipcu 1919 został mianowany podporucznikiem. Walczył na froncie polsko-sowieckim i był dwukrotnie ranny. Za odwagę i waleczność w bitwie pod Radzyminem otrzymał m.in. Srebrny Krzyż Virtuti Militari 5 kl. W sierpniu 1922 roku zweryfikowano go na porucznika.

Przeniesiony do rezerwy Skarżyński nie ustawał w wysiłkach, by dostać się do szkoły lotniczej. Wbrew zakazom lekarzy, dzięki nienagannej opinii i zasługom wojennym przyjęto go w czerwcu 1925 roku do Szkoły Lotniczej w Bydgoszczy, gdzie pokonywał wszelkie przeszkody. Opanował wspaniale technikę pilotażu oraz obsługę samolotu na ziemi. W krótkim czasie instruktorzy, a wśród nich Janusz Meissner, ocenili go jako niezwykle uzdolnionego pilota.

Samolot PZL-Ł2 ze znakami SP-AFA wystartował z Warszawy 1 lutego 1931 roku z kapitanem Skarżyńskim i pomocnikiem obserwatorem Andrzejem Markiewiczem na podbój Afryki. Trasa wiodła przez Belgrad, Ateny, Kair do Atbary. Następnie po naprawie silnika piloci wyruszyli w dalszy lot przez Chartum, Malakal, Jubę, Kisumu, Abercon, Elisabethville i Luebo, gdzie zademonstrowali właściwości samolotu. Kolejnymi miastami na trasie były: Leopoldville, Port Gentil, Duala, Lagos, Abidjan, Bomako, Dakar, Port Etienne, Villa Cisneros, Cabo Yubi, Agadir i Casablanca, Alicante i Paryż. Stamtąd wystartowali z powrotem do Warszawy. Był 5 maja 1931 roku. Długość trasy nad Afryką wynosiła 25 770 km. Lot dookoła Afryki uczynił Skarżyńskiego pilotem znanym na całym świecie.

Drugiego wyczynu Skarżyński dokonał w roku 1933 przelatując nad Oceanem Atlantyckim do Brazylii. Tym razem leciał sam na samolocie turystycznym RWD-5 bis. 7 maja o godz. 23.00 Skarżyński wystartował z Saint Louis na podbój Atlantyku. W Maceio w Brazylii wylądował 8 maja o godz. 19.30. Przelot trwał więc 20.5 godziny na dystansie 3582 km. Ustanowił wówczas międzynarodowy rekord odległości lotu w kategorii samolotów sportowych. Podróż powrotną odbył statkiem do Boulogne we Francji, a stąd samolotem RWD-5 bis do Łodzi gdzie przybył 30 lipca. Uroczyście witano go 2 VIII na Polu Mokotowskim w Warszawie.

Skarżyński został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu "Polonia Restituta". Został też wybity przez Ligę Obrony Powietrznej i Przeciwlotniczej specjalny medal pamiątkowy w roku 1933. Rok później awansował Skarżyński do stopnia majora, a w roku 1936 otrzymał medal Bleriota od Federation Aeronautique Internationale. Wspomnienia o tym przelocie zawarł w książce pt. "Na RWD-5 bis przez Atlantyk". Po ukończeniu kolejnych studiów lotniczych, został jako podpułkownik w roku 1938 zastępcą dowódcy 4 pułku lotniczego w Toruniu. Po wybuchu wojny z Niemcami we wrześniu 1939 objął szefostwo Sztabu w Dowództwie Lotnictwa i Obrony Przeciwlotniczej Armii "Pomorze". W dalszej części wojny przybył do Wielkiej Brytanii na statku "Batory" W roku 1942 pełnił funkcję komendanta Dywizjonów Bombowych 300 i 301 w Hemswell.

W dniu 25 czerwca 1942 roku ppłk. Stanisław Skarżyński wystartował na nocnym bombowcu Wickers Wellington MK II nr 8528 na swój ostatni lot bojowy. Była to wyprawa 1000 samolotów mająca zbombardować Bremę. Niemiecka obrona przeciwlotnicza na trasie i nad miastem była bardzo silna. Przed dotarciem do celu maszyna została kilkakrotnie trafiona, a odłamki pocisków raniły ppłk. Skarżyńskiego w obie nogi. Samolot dotarł jednak do celu. Po zrzuceniu bomb zawrócił, biorąc kurs do bazy.

W drodze powrotnej Skarżyński jako drugi pilot przejął stery. Na skutek awarii uszkodzonych silników w odległości 25 km od Great Yarmouth w Norfolk załoga zdecydowała o wodowaniu samolotu na Morzu Północnym. Skarżyński posadził samolot na falach i dał rozkaz do opuszczenia maszyny przez załogę. Czterej jej członkowie uratowali się, Skarżyński niestety utonął. Został pochowany na wyspie Terscheling w Holandii.

Po wielkim bohaterze zostały pamiątki. Na cmentarzu w Warcie wzniesiono po wojnie symboliczny grób. Imię Skarżyńskiego nosi ulica w Warcie, przy której stoi dom - miejsce urodzenia naszego lotnika. Patronem szkoły w Warcie jest także Stanisław Skarżyński. Młodzież i miłośnicy sportów lotniczych biorą tam udział w corocznych zawodach modeli latających o puchar przechodni pułkownika Stanisława Skarżyńskiego. Również w Warcie stoi model samolotu RWD-5, na którym Skarżyński przeleciał Atlantyk.

Urodził się 1 maja 1899 w Warcie. Ucząc się w gimnazjum w Kaliszu, interesował się lotnictwem i modelarstwem lotniczym oraz działał w szkolnych organizacjach niepodległościowych. W latach 1916-17 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. W listopadzie 1918 wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego, dowodził akcją rozbrajania żołnierzy niemieckich i przejmowania od Niemców władzy w Warcie. Walczył następnie w wojnie polsko-radzieckiej w 29. pułku strzelców kaniowskich, uzyskując w 1919 stopień podporucznika. Został postrzelony w plecy, lecz po wyleczeniu powrócił na front. 16 sierpnia 1920 został poważnie ranny w nogę w bitwie pod Radzyminem. Za udział w tej bitwie otrzymał Srebrny Krzyż Virtuti Militari V klasy. Zakażona rana wymagała długiej i uciążliwej rekonwalescencji; Skarżyńskiemu udało się wprawdzie uniknąć trwałego inwalidztwa, lecz od tej pory utykał na nogę. Lotnicza kariera Skarżyńskiego zaczęła się nieco przypadkiem, gdyż na skutek niezdolności do dalszej służby w piechocie, jedyną szansę na dalszą służbę znalazł w lotnictwie, chociaż i tam początkowo lekarze wojskowi stawiali mu przeszkody. Po usilnych zabiegach z jego strony, udało mu się jednak uzyskać zgodę na przeniesienie się do lotnictwa.

Swe pierwsze kroki pilotażowe stawiał w Szkole Pilotów w Bydgoszczy. Podczas jego pierwszego lotu, samolot zapalił się, jednak udało mu się wylądować. Szkołę lotniczą ukończył w 1925 roku, po czym uzyskał przydział początkowo do 1 pułku lotniczego w Warszawie. 1 stycznia 1927 uzyskał awans na stopień kapitana pilota. Jego ideą stały się wkrótce dalekie przeloty sportowe.

Między 1 lutego a 5 maja 1931 Stanisław Skarżyński wykonał razem z por. Andrzejem Markiewiczem na polskim samolocie PZL Ł-2 o znakach SP-AFA rajd dookoła Afryki, pokonując dystans 25 770 km i stając się lotnikiem znanym w Polsce, a także na świecie. Trasa przelotu obejmowała m.in. Warszawę, Belgrad, Ateny, Kair, Chartum, Kisumu, Abercon, Elisabethville, Luebo, Leopoldville, Lagos, Abidjan, Bomako, Dakar, Port Etienne, Agadir, Villa Cisneros, Casablancę, Alicante i Paryż.

8 maja 1933 na jednomiejscowym samolocie polskiej konstrukcji RWD-5bis (SP-AJU), przebudowanym z samolotu turystycznego, jako pierwszy Polak przeleciał przez Atlantyk, z zachodniego wybrzeża Afryki (Saint Louis w Senegalu) do Maceio w Brazylii. Wystartował do lotu 7 maja o godzinie 23. Przelot trwał 20 godzin 30 minut, z czego 17 godzin 15 minut nad oceanem. Tym samym, wynikiem 3582 km ustanowił międzynarodowy rekord odległości w klasie II samolotów turystycznych, o masie własnej do 450 kg. Otrzymał za to w 1936 od Międzynarodowej Federacji Lotniczej (FAI) Medal Bleriota, przyznawany za duże osiągnięcia w dziedzinie lotnictwa. RWD-5bis jest najmniejszym samolotem, jaki kiedykolwiek przeleciał Atlantyk. Przelot przez Atlantyk był częścią przelotu na trasie Warszawa - Rio de Janeiro, odbytego między 27 kwietnia a 24 czerwca 1933, o długości 17 885 km. W Brazylii odwiedził też inne miasta, entuzjastycznie witany przez mieszkańców, zwłaszcza skupiska Polonii. Dalej poleciał do Polonii w Buenos Aires. Do Europy powrócił statkiem, a z Boulogne we Francji do Warszawy przyleciał samolotem, kończąc 2 sierpnia 1933 rajd o łącznej długości 18 305 km.

1 stycznia 1934 awansował do stopnia majora. Ukończył następnie Wyższą Szkołę Lotniczą i dowodził dywizjonem liniowym, a w 1938 w stopniu podpułkownika pilota został zastępcą dowódcy 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Zajmował się także organizacją lotnictwa sportowego, a 26 kwietnia 1939 został prezesem Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej. Na wypadek wojny miał być szefem sztabu dowództwa lotnictwa Armii Pomorze, lecz w sierpniu 1939 został oddelegowany do Rumunii jako zastępca attache lotniczego.

Po wybuchu II wojny światowej początkowo organizował przerzuty polskich lotników z Rumunii do Francji, następnie w 1940 sam przedostał się do Francji, gdzie brał udział w organizacji lotnictwa polskiego. Po upadku Francji, przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie został mianowany komendantem Polskiej Szkoły Pilotów w Newton. Na jego prośbę, skierowano go do odbycia tury lotów bojowych jako komendant Bazy Lotniczej w Lindholme i pilot w polskim 305 dywizjonie bombowym. Zginął w czasie powrotu z wielkiego nalotu na Bremę po północy 26 czerwca 1942, kiedy pilotowany przez niego bombowiec Vickers Wellington, trafiony w silnik, przymusowo wodował na skutek uszkodzeń na Morzu Północnym koło wybrzeży Anglii. Podczas ewakuacji załogi do tratwy ratunkowej, Skarżyński został zmyty przez falę i utonął, jako jedyny członek załogi. Po odnalezieniu ciała, został pochowany na wyspie Terschelling (Wyspy Fryzyjskie).

Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V klasy, Orderem Polonia Restituta IV klasy, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Krzyżem Niepodległości, Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi, francuska Legią Honorowąi brazylijskim Orderem Krzyża Południa. Pośmiertnie został mianowany pułkownikiem pilotem i Prezydent RP mu przyznał Order Polonia Restituta II klasy.
Stanisław Skarżyński służył Edwardowi Wittigowi za model w trakcie projektowania warszawskiego Pomnika Lotnika.

Źródło: "http://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Skar%C5%BCy%C5%84ski"