Eseje pomieszczone w tej książce publikowałem w ciągu ostatniej dekady w “Teatrze”, “Literaturze”, “Poezji”, “Twórczości”, “Nowych Książkach”, “Poznańskich Studiach Polonistycznych”, “Tygodniku Kulturalnym”, “Arkuszu”, “Gazecie Poetów i Malarzy”, “Kalisii”, “Literackiej Ziemi Kaliskiej”, “Roczniku Kaliskim”. Na ogół w cząstkowych, skróconych, ale niekiedy też obszerniejszych, czy po prostu innych formach. Nie mogę przeto podać adresów pierwodruków, bo jak ustalić w takim przypadku, co jest pierwodrukiem.

*

Mogę natomiast wymienić ludzi, którym modyfikacje moich tekstów zawdzięczam. Byli to w kolejności chronologicznej - nie żyjący już, niestety - Andrzej Wanat i Krzysztof Mętrak. Później Piotr Bratkowski, Marek Wawrzkiewicz. Następnie cała niemal Redakcja Twórczości - Jerzy Lisowski, Henryk Bereza, Tadeusz Komendant, Leszek Bugajski, Renata Zdanowska. Wreszcie środowisko wielkopolskie - Edward Balcerzan i Bogusława Latawiec, Ryszard Przybylski, Sergiusz Sterna -Wachowiak.

*

Nie napisałem do tej książki wstępu. Nie chciałem i nie umiałem. Nie napiszę do niej również zakończenia. Z tych samych powodów. Przeczytałem zbyt wiele książek eseistycznych, w których zrobiono to na siłę, sugerując ich definitywną wizję. Bardziej podobają mi się te, gdzie nie ma zbyt nachalnych hipotez skończonego porządku. Ale to przydarza się częściej w poezji - Tadeusz Różewicz zatytułował swój zbiór Zawsze fragment, Bogusława Latawiec nadała swemu tomikowi nazwę Nigdy całości.

*

Podzieliłem książkę na dwie części. Problemy dotyczą zagadnień, bardziej lub mniej przekrojowych, które mnie interesowały w ostatnich latach. Zabawa “na trupie ojczyzny”, miłość w “czasie apokaliptycznym”, artyzm w przestrzeni przekładu, literatura w świecie multimediów, krytyka w okresie przełomu. Postacie są poświęcone poetom i pisarzom kilku pokoleń XX-wiecznych: skamandrytom i kolumbom, autorom PRL-owskich stabilizacji i destabilizacji, polskim emigrantom i repatriantom, przedstawicielom awangardy i postmodernistom. I to tyle.